Podjęcie próby utrzymania przy życiu osoby poszkodowanej w wypadku - aż do momentu nadejścia fachowej pomocy medycznej - jest nie tylko braterskim gestem, ale również obowiązkiem, którego niedopełnienie pociąga za sobą dotkliwe konsekwencje prawne. Dlatego znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy to podstawowa umiejętność, jaką powinien nabyć każdy człowiek.

-> Algorytm postępowania podczas wypadku

Ocena sytuacji i wezwanie pomocy

-> bezpieczeństwo własne

Zanim przystąpimy do jakichkolwiek czynności, musimy dokonać błyskawicznej oceny sytuacji, jaka zaistniała w wyniku wypadku. Wbrew utartym stereotypom, zgrywanie bohatera i rzucanie się w ogień w celu ratowania innych jest strategią szkodliwą. Nie pomożemy ekipie ratowniczej dołączając do grupy poszkodowanych, którym trzeba będzie udzielać pomocy. Dlatego w pierwszej kolejności dbamy o swoje własne bezpieczeństwo. Jeśli jesteśmy w górach, zwracamy przykładowo uwagę na to, czy udzielając pomocy nie zsuniemy się nagle w przepaść, tak samo nie rozpoczynamy udzielania pomocy w pobliżu płonącej cysterny z propanem.

-> stan poszkodowanego - przytomność

W następnej kolejności upewniamy się co do bezpieczeństwa świadków zdarzenia. Dopiero wówczas sprawdzamy, czy ofiara wypadku jest przytomna. Delikatnie potrząsamy za ramię i głośno pytamy 'Czy pan mnie słyszy?' albo 'Czy wszystko w porządku?'. Jeśli poszkodowany reaguje, możemy ocenić jego stan po prostu dopytując się o to, jak się czuje. Jeśli zajdzie taka potrzeba, wzywamy pomoc. Jeśli poszkodowanemu nic nie zagraża, pozostawiamy go w takiej pozycji, w jakiej go zastaliśmy. Co chwila kontrolujemy jego stan.
Czasem brak reakcji może oznaczać, że osoba ta po prostu śpi - można wówczas np. klasnąć w dłonie. Gdy i to nie przynosi rezultatu, natychmiast głośno wzywamy pomocy. W tym celu możemy się posłużyć świadkami zdarzenia - wybieramy z tłumu gapiów jedną, konkretną osobę i nakazujemy sprowadzić pomoc. Wykrzykiwanie w kierunku zbiorowiska poleceń w rodzaju: 'Niech ktoś wezwie pomocy!' z dużym prawdopodobieństwem może skończyć się tym, że pomocy nie wezwie nikt.
Brak przytomności niesie ze sobą określone zagrożenia: osoba nieprzytomna nie reaguje na niedrożność dróg oddechowych (w przeciwieństwie do osoby śpiącej), bezwładny język może wówczas zablokować gardło i dojście powietrza do płuc. Długi czas nieprzytomności skutkuje również spadkiem wydolności organizmu, co jest groźne dla zdrowia i życia poszkodowanego. Dlatego jeśli ofiara jest nieprzytomna, wezwanie pomocy jest sprawą kluczową, niezależnie od jej stanu.

-> wezwanie pomocy

Wzywając pogotowie w pierwszej kolejności podajemy miejsce zdarzenia - ważne, aby od tego zacząć, gdyż połączenie może się nagle urwać, np. w wyniku rozładowania baterii w komórce. Podajemy dokładny adres, wraz z nazwą miejscowości (może się zdarzyć, że zadzwonimy do innego miasta, a z ulicą o tej samej nazwie). Dopiero gdy podamy dokładną lokalizację miejsca zdarzenia, możemy powiedzieć, co się właściwie stało, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie, na koniec podajemy swoje nazwisko i numer telefonu.

-> telefony alarmowe

601 100 300 - telefon alarmowy górskich służb ratowniczych
112 - numer alarmowy z telefonu komórkowego
999 - Pogotowie Ratunkowe
998 - Straż Pożarna
997 - Policja

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)

-> badanie oddechu

Gdy stwierdzimy, że poszkodowany jest nieprzytomny, odwracamy go na plecy i udrażniamy drogi oddechowe: jedną rękę kładziemy na czoło poszkodowanego i delikatnie odchylamy jego głowę do tyłu, unosząc jednocześnie palcami drugiej ręki jego żuchwę.
Aby zbadać oddech, nachylamy się nad twarzą poszkodowanego: nasłuchujemy szmerów oddechowych, starając się jednocześnie wyczuć powiew na swoim policzku i obserwować ruch klatki piersiowej.
Na badanie to poświęcamy 10 sekund - w tym czasie powinniśmy odnotować conajmniej dwa wyraźne oddechy. Jeśli było ich mniej, oznacza to, że oddech jest nieprawidłowy.

-> postępowanie w przypadku problemów
    z wezwaniem pomocy

Resuscyację rozpoczynamy pod warunkiem, że pomoc została już wcześniej wezwana. Jeśli nie, musimy to zrobić w pierwszej kolejności.
Resuscytacja nie ma na celu przywrócenia prawidłowego krążenia i oddechu - w realnym świecie zdarza się to tak rzadko, że właściwie nie należy mieć na to żadnych nadzieji. Prowadząc resuscytację usiłujemy zapewnić poszkodowanemu minimalny obieg tlenu, powstrzymujący komórki przed obumarciem. Dopóki jednak nie przybędzie fachowa pomoc, życie ofiary wypadku wisi na włosku. Sami nie jesteśmy w stanie go uratować. Dopiero pogotowie ratunkowe dysponuje sprzętem zdolnym do rzeczywistej reanimacji i ustabilizowania stanu poszkodowanego.
Czarny scenariusz to sytuacja, w której nie ma nikogo w zasięgu wzroku, a my nie posiadamy telefonu komórkowego. Wówczas należy zostawić poszkodowanego i szukać pomocy. Pozostając na miejscu i prowadząc resuscytację możemy jedynie czekać, aż przypadkiem pojawi się ktoś, kto nam pomoże. Jeśli nie będziemy mieć takiego szczęścia, po około 30 minutach resuscytacji opadniemy z sił, a poszkodowany umrze.

-> uciskanie klatki piersiowej

Gdy wezwiemy już pomoc, powracamy do poszkodowanego, klękamy przy nim i rozpoczynamy uciskanie klatki piersiowej. Kładziemy nadgarstek jednej ręki na środek klatki piersiowej, nadgarstek drugiej ręki kładziemy na pierwszy i splatamy palce obu dłoni. Staramy się je odgiąć w taki sposób, aby nie dotykały żeber. Następnie pochylamy się nad poszkodowanym, tak aby nasze wyprostowane ramiona znajdowały się prostopadle do jego mostka. Uciskamy na głębokość ok. 5 cm, starając się naciskać ciężarem własnego ciała, a nie siłą mięśni ramion. Próbujemy utrzymać stałe tempo uciśnięć (około 100 na minutę) oraz staramy się, aby czas uciskania i zwalniania nacisku był identyczny. Jeśli ograniczamy się wyłącznie do uciśnięć klatki piersiowej, musimy je wykonywać nieprzerwanie.

-> połączenie uciśnięć z oddechami ratowniczymi

Samo uciskanie klatki piersiowej powinno wystarczyć do zapewnienia poszkodowanemu przeżycia - każdy ucisk wymusza automatycznie pewną wentylację płuc - nie jest to jednak rozwiązanie optymalne. Jeśli nie czujemy wewnętrznych oporów i mamy dość siły, powinniśmy zastosować oddechy ratownicze. Po wykonaniu pierwszych 30 uciśnięć udrażniamy drogi oddechowe, odginając głowę i unosząc żuchwę. Zaciskamy skrzydełka nosa, używając palca wskazującego i kciuka ręki umieszczonej na czole poszkodowanego, pozostawiamy usta delikatnie otwarte, jednocześnie utrzymując uniesienie żuchwy, bierzemy normalny wdech i obejmujemy szczelnie usta poszkodowanego swoimi ustami, upewniając się, że nie ma przecieku powietrza. Następnie powoli wdmuchujemy powietrze do ust poszkodowanego przez około 1 sekundę (tak jak przy normalnym oddychaniu), obserwując jednocześnie czy klatka piersiowa się unosi.
Utrzymując odgięcie głowy i uniesienie żuchwy, odsuwamy swoje usta od ust poszkodowanego i obserwujemy czy podczas wydechu opada jego klatka piersiowa. Jeszcze raz nabieramy powietrza i wdmuchujemy do ust poszkodowanego, dążąc do wykonania dwóch skutecznych oddechów ratowniczych; następnie ponownie układamy ręce w prawidłowej pozycji na mostku i wykonujemy kolejnych 30 uciśnięć klatki piersiowej. Kontynuujemy uciskanie klatki piersiowej i oddechy ratownicze w stosunku 30 : 2, przerywając dopiero wówczas, gdy poszkodowany zacznie samodzielnie oddychać (co wyczujemy jako opór przy wdmuchiwaniu powietrza).
Jeżeli wykonany pierwszy oddech ratowniczy nie powoduje uniesienia się klatki piersiowej jak przy normalnym oddychaniu, sprawdzamy jamę ustną poszkodowanego i usuwamy widoczne ciała obce lub modyfikujemy odgięcie głowy i uniesienie żuchwy.
Wykonujemy nie więcej niż 2 próby wentylacji za każdym razem, zanim podejmiemy ponownie uciskanie klatki piersiowej. Jeżeli na miejscu zdarzenia jest więcej niż jeden ratownik, ratownicy powinni się zmieniać podczas prowadzenia reanimacji co 1-2 minuty, aby zapobiec zmęczeniu. Należy zminimalizować przerwy w resuscytacji podczas zmian.

-> przerwanie resuscytacji

Resuscytację kontynuujemy aż do momentu, w którym poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać, przybędą wykwalifikowane służby ratownicze i przejmą działania (dopiero wtedy!) lub gdy opadniemy z sił.

Badanie fizykalne

-> cel badania

Jeśli stwierdzimy, że poszkodowany oddycha, powinniśmy przeprowadzić badanie fizykalne, polegające na ocenie urazów poprzez delikatny dotyk i obserwację. Wykrywamy deformacje, otwarte rany i obrzęki, obserwujemy reakcję poszkodowanego na ból - nawet osoba nieprzytomna skrzywi się z bólu, jeśli dotkiemy jej złamaną kończynę. Oczywiście, staramy się nie wyrządzić poszkodowanemu żadnej krzywdy - badanie wykonujemy z maksymalną ostrożnością, natychmiast omijając miejsca, w których stwierdzimy poważny uraz.

-> głowa i tułów

Oceny obrażeń dokonujemy w ściśle określonej kolejności: od głowy do kończyn dolnych, pozostawiając na sam koniec ręce. Delikatnie przesuwamy obie nasze dłonie po skórze, zaczynając od tyłu głowy poszkodowanego, kierując się wzdłuż odcinka szyjnego kręgosłupa do obojczyków, stawów ramiennych i kości przedramion. Staramy się wyczuć wszelkie odstępstwa od normalnego kształtu tych elementów ludzkiego szkieletu, a zarazem obserwować wyraz twarzy poszkodowanego. Następnie badamy całość żeber i miednicy - tą ostatnią najpierw ściskamy delikatnie z obu stron. Jeśli w tym momencie dostrzeżemy grymas bólu, przerywamy badanie osi głownej ciała i przechodzimy do rąk. Jeśli nie, ostrożnie naciskamy na biodra od góry - grymas bólu w tym momencie również przenosi nasze badanie na kończyny górne. Jeśli natomiast miednica jest cała, przystępujemy do badania stanu brzucha - złączonymi i wyprostowanymi palcami obu dłoni delikatnie naciskamy brzuch w czterech miejscach, wypatrując oznak bólu na twarzy poszkodowanego.

-> kończyny

W następnej kolejności sprawdzamy stan kończyn dolnych i górnych. Najpierw przesuwamy wzdłuż nich dłonie, próbując wykryć nieciągłość kości świadczącą o złamaniu. Jeśli wyda się nam, że kości są całe, dla pewności wykonujemy tzw. dźwignię. Kość udową jedną dłonią podważamy w pobliżu bioder, drugą od wewnątrz, bliżej kolana, i lekko dociskamy naprzeciw siebie. Podobnie badamy odcinek od kolana do kostki, z kością piszczelową i strzałkową. Następnie przechodzimy do drugiej kończyny, analogicznie badamy kończyny górne.
Szczególnie ważny jest odcinek szyjny kręgosłupa - jego uszkodzenie grozi paraliżem całego ciała od głowy w dół. Uraz w tym punkcie jest szczególnie prawdopodobny w wyniku upadku z wysokości - jeśli nie jesteśmy wówczas pewni co do uszkodzeń, jakie nastąpiły, postępujemy z poszkodowanym tak, jakby miał uszkodzony kręgosłup: nie zmieniamy pozycji, w jakiej go zastaliśmy po wypadku. Podobnie, jeśli stwierdzimy uszkodzenie miednicy lub poważne uszkodzenie którejś z kończyn. Wyjątkiem jest sytuacja, w której przebywanie poszkodowanego w miejscu, w którym go znaleźliśmy, wyraźnie zagraża jego życiu.

-> postępowanie z osobą przytomną

Badanie fizykalne, a także ocenę oddychania, wykonujemy również wówczas, gdy poszkodowany jest przytomny i z nami rozmawia. W takiej sytuacji wiele informacji o urazach uzyskamy bezpośrednio z rozmowy - poszkodowany sam poinformuje nas, w którym miejscu odczuwa ból. Wówczas zadanie jest ułatwione i ocena trwa krótko. Pomijamy miejsca, w których zdaniem poszkodowanego występują urazy, i skupiamy się na pozostałych częściach ciała. Przed rozpoczęciem badania informujemy poszkodowanego o tym, że zamierzamy je przeprowadzić.
W razie uszkodzenia kręgosłupa poszkodowany będzie zgłaszać ból w szyi lub innym miejscu kręgosłupa i nie będzie mógł swobodnie poruszać głową lub kończynami z powodu ich niedowładu. Mogą także wystąpić zaburzenia czucia na skórze kończyn.

Pozycja boczna ustalona

-> procedura

Gdy po przeprowadzeniu badania fizykalnego osoby nieprzytomnej stwierdzimy z całą pewnością, że nie występują poważne uszkodzenia, szczególnie odcinka szyjnego oraz miednicy, możemy ułożyć poszkodowanego w bezpiecznej pozycji.

Zalecana jest następująca sekwencja:

• Jeśli poszkodowany ma na twarzy okulary, zdejmujemy je, następnie klękamy przy poszkodowanym i upewniamy się, że jego nogi są wyprostowane.
• Rękę poszkodowanego, znajdującą się najbliżej nas, ustawiamy prostopadle do osi ciała, a następnie zginamy pod kątem prostym, tak aby dłoń była skierowana do góry.
• Drugą rękę poszkodowanego przekładamy w poprzek klatki piersiowej i przytrzymujemy stroną grzbietową przy bliższym nam policzku.
• Drugą naszą ręką chwytamy za dalszą kończynę dolną poszkodowanego tuż powyżej kolana i podciągamy ją ku górze, nie odrywając stopy od podłoża.
• Przytrzymując dłoń dociśniętą do policzka, pociągamy za dalszą kończynę dolną tak, by poszkodowany obrócił się na bok w naszym kierunku.
• Układamy nogę, za którą obróciliśmy poszkodowanego, w taki sposób aby zarówno staw kolanowy, jak i biodrowy były zgięte pod kątem prostym.
• Odginamy głowę poszkodowanego nieco do tyłu, aby zapewnić drożność dróg oddechowych. Jeśli to konieczne, układamy rękę poszkodowanego pod policzkiem tak, aby utrzymać głowę w odgięciu.

-> na koniec...

Gdy już udzieliliśmy pomocy, pozostajemy przy poszkodowanym do czasu przybycia pogotowia ratownicznego. Staramy się ochronić go przed zimnem - w tym celu przykrywamy go kocem lub folią NRC. Co minutę kontrolujemy czynności życiowe: przytomność, oddech, ewentualnie krążenie. Jeśli poszkodowany jest przytomny, rozmawiamy z nim, staramy się go uspokoić, przede wszystkim w celu zminimalizowania jego ruchów. Nie dajemy poszkodowanemu niczego do jedzenia, picia oraz żadnych leków (chyba że jest to insulina dla cukrzyka albo inny środek ratujący życie) - musimy wziąć pod uwagę, że w chwilę po przybyciu służb ratowniczych ofiara wypadku, z którą właśnie rozmawiamy, może trafić prosto na stół operacyjny, a wtedy wszelkie pokarmy i płyny, których mu dostarczymy, mogą znacznie pogorszyć sytuację (Jana Pawła II podczas operacji po zamachu od śmierci uratował wcześniejszy post).

-> Pierwsza pomoc w określonych przypadkach

Autor strony: Radek Kołkowski (kontakt)
Tymczasowe prowadzenie: Łukasz Szwedo (kontakt)

Odwiedzin:     (od 10.01.09)